на галоўную старонку падзела

ру | en | de

 
набажэнскі раздзел / жыцці святых

1 | 2 | 3 | наступная >>

ПРАПАДОБНАЯ ДАБРАВЕРНАЯ КНЯЗЁЎНА ЕЎФРАСІННЯ ІГУМЕННЯ ПОЛАЦКАЯ

Памяць яе святкуецца: 5 чэрвеня (23 траўня ст. стыль)

Вось я сабрала вас дзеля імя Божага, падобна таму, як птушка збірае птушанят пад крылы свае; я сабрала вас як авечак Божых на луг чароўны. Пасіцеся жа на запаведзях Божых, узрастайце ў дабрачыннасці ад сілы ў сілу, каб я з радасцю, а не з смуткам клапаціліся аб выратаванні вашым, і каб я радавалася духам, бачачы духоўны плён прац вашых. Імкніцеся жа, малю вас, захаваць сябе цэлымі ад грахоўнага жыціца, каб вы маглі пазбегнуць полымя апраметнага. Прыгатуйце для сябе чыстую пшаніцу Хрыстову, здрабніцеся ў жоранах паслухмянасці, працамі постнасці, чысцінёю, любоўю, малітвай, і тады вы прыгатуеце з сябе хлеб прыемны Богу”

Прападобная Еўфрасіння Полацкая, якая да пастрыга насіла імя Прадслава, была прапраўнучкай святога роўнаапостальнага князя Ўладзіміра і дачкой Полацкага князя Георгія (Святаслава) Усяславіча. З дзіцячых гадоў яна авалодала граматай, чытала Псалцір, Святое Пісанне і іншыя духоўныя кнігі. Любоў да кніжнага чытання спалучалася ў яе з стараннай малітвай, і ўжо тады Прадслава прыдбала “плён малітоўны”. Мудрасці яе “дзівіўся” не толькі бацька і блізкія: слава аб ёй разыйшлася далёка за межы Полацкай зямлі. Шматлікія князі прасілі рукі Прадславы, аднак усё прапановы аб шлюбе яна адпрэчвала, жадаючы стаць манахіняй, нягледзячы на нязгоду бацькоў.
Аднойчы, пазнаўшы, што бацькі жадаюць заручыць яе з адным з князёў, яна таемна сышла з хаты ў жаночы манастыр да ігуменні Рамане (удаве яе дзядзькі Рамана Ўсяславіча) і пачала прасіць пастрыгу. Узрост Прадславы (ёй было тады 12 гадоў) і незвычайная прыгажосць падаваліся ігуменні несумяшчальнымі з манаствам. Аднак глыбокі розум княгіні, яе малітоўны настрой хутка пераканалі ігуменню. Нягледзячы на магчымы гнеў бацькі Прадславы, ігумення дараславіла пляменніцу на пастрыг.
  Пад час пастрыгу Прадслава атрымала імя Еўфрасіння. Некаторы час навапастрыжаная была на паслухмянстве ў прыстанку. Але нават строгае манастырскае жыццё не задавальняла яе імкнення да духоўнага подзвігу. Па дабраславенні Полацкага біскупа Іліі яна выдалілася ў затвор, пасяліўшыся ў “галубцы” — асобай келлі пры Сафійскім саборы горада Полацка. Тут яна праводзіла час у малітве, дбанні і перапісванні духоўных кніг, насычаючыся прамудрасцю з кніг саборнай бібліятэкі. “Еўфрасіння сэрца сваё напояла Божай Прамудрасцю”, — піша аўтар жыцця прападобнай. Працы і подзвігі дзеля ўласнага духоўнага ўзрастання былі неаддзельныя для Еўфрасінні ад дзейнай любові да людзей. Перапісаныя кнігі яна дарыла тым, хто прагнуў духоўнай асветы.
Свяціцель Дзімітрый Растоўскі адзначае, што Еўфрасіння адасобілася ў келлі Полацкага Сафійскаю сабора “у перайманне тых старажытных Іерусалімскіх паннаў, сярод якіх была і Прачыстая Панна Багародзіца, якія жылі пры Саламонавай Святая Святых царквы ў адмысловых каморах, пры сцяне царкоўнай на то уладкаваных”.
Калі духоўныя сілы юнай манахіні умацаваліся, яна атрымала адкрыццё пакінуць твор.

Храм у Феадосіявым манастыры каля Іерусаліма, дзе была пахаваная прп. Еўфрасіння Полацкая.

Тройчы з'яўляўся ёй анёл, адчыняючы будучае месца прыстанку, якую мелася быць заснаваць: “Ты павінна знаходзіцца тут, бо Бог жадае праз цябе на гэтым месцы наставіць шмат людзей на шлях выратавання”. З тым жа навучаннем анёл з'явіўся і Полацкаму біскупу Іліі. “Спачывае Дух Святый на ёй”, — сказаў анёл і паказаў паставіць Еўфрасінн ігуменняй новага прыстанку ў мястэчку Сяльцо пад Полацкам. Выконваючы волю Божыю, біскуп Ілія сабраў князёў і баяраў і, перадаўшы ім аб бачанні, сказаў: “Вось я ў прысутнасці вас даю Еўфрасінні месца пры царкве Святога Спасу на Сяльцы, каб быў там манастыр жаночы. Хай ніхто не перашкаджае і не адымае ў яе тое, што я даў ёй”.
Абставіўшы келлю Сафійскага сабора, Еўфрасіння пасялілася пры царкве Ператварэнні для заснавання жаночага манастыра. Адбылося гэта каля 1128 г. У Сяльцо Еўфрасіння ўзяла толькі кнігі, “імі жа, — па ёй словам, — суцяшаецца мая душа і сэрца весяліцца”. Еўфрасіння стала настаўніцай і кіраўніцай для шматлікіх, якія абралі манаскі шлях. Год за годам Спаса-Пераўтварэнскі манастыр пашыраўся і ўмацоўваўся. Тут прынялі манаства родная сястра Еўфрасінні — Градзіслава (з імем Еўдакія) і стрыечная сястра Звяніслава (з імем Еўпраксія).
Сясцёр прыстанку Еўфрасіння “з радостию і стараннасцю” навучала грамаце. “Аз вясёлым сэрцам подвизаюся учити”, — гаварыла яна. У прыстанку прападобная стварыла жаночую школу — адну з першых на Русі: “Сабраўшы маладых дзяўчын некалькі, навучала пісанню, таксама рамёствам, спеву, вышыванню і іншым карысным рамёствам, каб ад юнацкасці навучыліся закону Божаму і працавітасці”. Гэтая школа спрыяла хуткаму росту манастыра.
Свой духоўны досвед і святло адухоўленага малітвай ведання Еўфрасіння несла ўсім шукалым іх. Для шматлікіх яна стала духоўнай маці.
Яак у чыстым шкле адбіўся яе ўплыў у душы стрыечнай сястры Звяніславы (у манастве Еўпраксіі): “Пагарджаю ўсім жаданным  у свеце, а што маю, то аддаю ў Царкву Выратавальніка, і сама жадаю злучыцца з Ім духоўным саюзам, падкланіць галаву маю пад добрае і лёгкае ярмо Яго”. Звяніслава аддала ў прыстанак "усе свае рэчы залатыя і шматкаштоўныя рызы", і разам з сястрой і настаўніцай сваёй “пачалі яны жыць у манастыры ў аднадумстве ў малітвах да Бога; і былі нібы адзіная душа ў двух целах”.
Адойчы ў манастыр прыйшоў любімы яе брат Вячаслаў з жонкай і дзецьмі. Пасля гутаркі з братам яна сказала, што жадае пакінуць у манастыры двух яго дочак

Спаса-Пераўтварэнская царква Полацкага манастыра пабудаваная дойлідам Іяанам у XII у. намаганнем прп. Еўфрасінні Полацкай.

— Кірынію і Вольгу. Бацькі вельмі засмуціліся такому рашэнню ігуменні. “Аднак ні Вячаслаў, ні яго жонка, няўцешна плакаўшая не адважыліся пярэчыць словам блажэннай Еўфрасінні, так як прымалі словы яе, як бы словы Самога Хрыста, і ведалі, што яна была праўдзівай рабыняй Хрыстовай і годным ёмішчам Святога Духу... Бо, — працягвае ўкладальнік жыцця, — блажэнная Еўфрасіння мела такі дарунак духоўны, што на каго пазірала вачамі сваімі, адразу пазнавала, ці ёсць у ім дух дабрачыннасці і можа ці ён быць судзінай абранай для Бога. Такой-та выявай яна і ведала наперад, што тыя дзве юныя панначкі, дочкі брата яе, жыццём сваёй дагодзяць Хрысту”. Абедзве панначкі засталіся ў манастыры і пасля прынялі пастрыг. Кірынія — з імем Агафія, а Вольга — з імем Яўхіма.
Старажытны летапісец перадае звернутыя да сясцёр словы прападобнай, закліккаючыя  іх да подзвігу веры: “Вось я сабрала вас дзеля імя Божага, падобна таму, як птушка збірае птушанят пад крылы свае; я сабрала вас як авечак Божых на луг чароўны. Пасіцеся жа на запаведзях Божых, узрастайце ў дабрачыннасці ад сілы ў сілу, каб я з радасцю, а не з смуткам клапаціліся аб выратаванні вашым, і каб я радавалася духам, бачачы духоўны плён прац вашых. Вось вы бачыце самі, з якімі вялікімі працамі імкнуся я сеяць у сэрцах вашых словы Божыі; але сардэчныя нівы вашы часам застаюцца як бы не паспелымі,  час жа жніва набліжаецца. Вось ужо лапата на гумне, яна аддзеліць плявелы ад пшаніцы. Баюся, сёстры мае, як бы сярод вас не знайшліся плявелы, якія будуць адданыя агню нязгаснаму. Імкніцеся жа, малю вас, захаваць сябе цэлымі ад грахоўнага жыціца, каб вы маглі пазбегнуць полымя апраметнага. Прыгатуйце для сябе чыстую пшаніцу Хрыстову, здрабніцеся ў жоранах паслухмянасці, працамі постнасці, чысцінёю, любоўю, малітвай, і тады вы прыгатуеце з сябе хлеб прыемны Богу”. Маці-ігумення так малілася Богу аб даручаных ёй сёстрах прыстанку: “Ствары іх авечкамі двара Твайго і будзь ім Пастух і Брамнік, каб ніводная з іх не была выкрадзеная ваўком — згубіцелем д'яблам; будзь ім, Пане, зброя і забрала, ды не сыйдзе на іх зло, ды не наблізіцца рана да целаў; але загубі з нашымі беззаконнямі, бо на Цябе ўскладаем спадзяванні нашы — на Бога для дасведчаных Цябе; Табе ўзносім хвалу да апошняга нашага ўздыху”.
У 1161 г. стараннасцю прападобнай Еўфрасінні быў узведзены каменны Спаса-Пераўтварэнскі сабор — адна з жамчужын старажытнарускага дойлідства. Храм у перабудаваным выглядзе захаваўся да нашых дзён. Будаўнік — майстар Іяан, сам прыйшоў да Еўфрасінні, накіраваны Духам Святым, што наказаў яму прыняць удзел у пабудове сабора. У жыцці Еўфрасінні распавядаецца аб тым, як цэгла, якіх неставала для пабудовы храма, цудоўна з'яўляліся па малітве ігуменні. Праснушыся раніцай будаўнікі бачылі печ, поўную абпаленай, гатовай да кладцы плінфы, пачуўшы пры гэтым словы святой панны, што малілася Выратавальніку: “Ты, які падараваў нам большае, даруй нам і меншае”. У гэты храм прападобная ахвяравала пасадны крыж, упрыгожаны золатам, з часціцамі мошчаў шматлікіх святых, а таксама з часткай Жыватворчага Крыжа Божага. Усярэдзіне Храма, па баках хораў, былі ўладкованыя дзве невялікія келлі, у адной з якіх жыла прападобная Еўфрасіння. Тут добра былі чутныя словы Набажэнстваў і спевы сясцёр, а скрозь невялікае акно ў сцяне адчыняліся яе позірку палі і старажытны Полацак з яго храмамі.
Вялебная Еўфрасіння заснавала таксама Багародзіцкі мужчынскі манастыр, пабудавала ў ім каменную царкву ў гонар Найсвяцейшай Багародзіцы, упрыгожыла яе іконамі і перадала манахам. Скарыстаўшыся сваяцтвам з Візантыйскім імператарам Мануілам Камнінам(1143-1180 гг.), яна звярнулася да яго, а таксама да патрыярха Канстанцінопальскага Лукі (1156-1169 гг.) з просьбай даслаць для прыстанку адну з найвялікшых святынь — ікону Божай Маці Эфесскую, напісаную па паданні святым апосталам і евангелістам Лукой. Еўфрасіння адправіла ім дарункі, і ў 1162 г. ікона прыбыла на Русь разам з дабраславёнай патрыяршай граматай Полацкай ігуменні. Ікону везлі праз Корсунь (Херсанэс), дзе па просьбе жыхароў яна прабыла каля года, атрымаўшы назву Карсунскай, і нарэшце прыбыла ў Полацак. У 1239 г. дачка Полацкага князя Брачыслава — Аляксандра, выходзячы замуж за вялікага князя святога Аляксандра Неўскага (1263 г.; памяць 23 лістапада (6 снежня)), узяла ікону як дабраславенне і падарыла яе гораду Тарапцу, дзе адбыўся шлюб княгіні.
У цяжкае стагоддзе раздробненасці Русі прападобная Еўфрасіння бесперастанку малілася аб адзінстве Рускай землі, аб перамозе над “цемрай раздзелу”. Прасвядным словам навучання, якое было ёй “дарункам Бога”, як апавядае жыццёапісацель, яна пагаджала шматлікіх князёў, баяраў і простых людзей. Яна “усіх жадала мець як адзіную душу”.
На схіле гадоў прападобная, прадчуваючы хуткі скон, здзейсніла паломніцтва на Святую Зямлю. Пакінуўшы манастыр на апеку сястры сваёй Еўдакіі, яна разам з пляменнікам Давідам і сястрой Еўпраксіяй адправілася ў далёкі шлях. Падчас знаходжання ў Канстанцінопалі прападобная, “увайшоўшы ў вялікую царкву Святой Сафіі, памаліўшыся і пакланіўшыся ўсім святым Божым цэрквам, атрымала дабраславенне ад патрыярха, купіла шматрозныя фіміямы і залатую кадзільню і накіраваласяў  Іерусалім”. Найвялікшай святыні хрысціянства — Труне Хрыстовай — прападобная Еўфрасіння ахвяруе каштоўную кадзільню — першы дарунак рускіх жонак, які ўстаў у адзіны шэраг з лампадай, запаленую некалькі дзесяцігоддзяў назад ігуменам Даніілам “ад усёй Рускай зямлі”.


распячатка

RATING ALL.BY Православное христианство