на галоўную старонку падзела

ру | en | de

 
набажэнскі раздзел / жыцці святых

<< папярэдняя 1 | 2 | 3 | наступная >>

ПРАПАДОБНАЯ ДАБРАВЕРНАЯ КНЯЗЁЎНА ЕЎФРАСІННЯ ІГУМЕННЯ ПОЛАЦКАЯ

Памяць яе святкуецца: 5 чэрвеня (23 траўня ст. стыль)

Храмовая ікона  з часціцай мошчаў

Дар прападобнай быў прыняты Богам. Знакам гэтага з'явілася выкананне яе жадання быць пахаванай на Святой Зямлі. Падчас цяжкай хваробы ёй было ўзвешчана анёлам аб блізкім скону. Яна ўслаўляла Бога за літасць Яго і з радасцю чакала прадказанага часу. 24 дні правяла яна на адры хваробы ў адным з манастыроў Іерусаліма і сканала 24 траўня 1173 г., далучыўшысь святых Хрыстовых Таемстваў, пасярод малітвы. Паданне захавала апошнія словы малітвы прападобнай: "Пане, прымі дух мой ад мяне ў святым градзе Тваім Іерусаліме і перасялі мяне ў вышні горад Твой Іерусалім". Цела спачылай, паводле завяшчанню яе, было пахавана суправаджаючымі яе сваякамі ў прыстанку прападобнага Хвядоса, на дзядзінцы храма Найсвяцейшай Багародзіцы - там, дзе былі пахаваныя маці прападобных Савы і Хвядоса, святога бяссрэбраніка Феадотыя і шматлікіх святых жонак. Давід і Еўпраксія, вярнуўшыся ў Полацак, прынеслі вестку аб блажэнным сконе і пахаванні прападобнай Еўфрасінні. З тых часоў у дзень скону яе штогод здзяйснялася памінанне. Пачалося поўнае глыбокай пашаны шанаванне той, якая стала нябеснай апякункай гораду Полацка.

3 кастрычніка 1187 г. Іерусалім заваяваў султан Саладын, які запатрабаваў ад хрысціянаў у пяцьдзесят дзён пакінуць горад, папярэдне выкупіўшы сваё жыццё. Манахі рускага манастыра, вяртаючыся на радзіму, узялі з сабою святыя мошчы беларускай княгіні-ігуменні і прынеслі іх у Кіеў, дзе яны былі пакладзеныя ў далёкіх пячорах Кіева-Пячэрскай Лаўры, у нішы пячорнага храма Дабраўзвешчання Найсвяцейшай Багародзіцы. Так прападобная Еўфрасіння стала першай з рускіх жонак, пахаваных у вялікім прыстанку.

Да паловы XIII стагоддзі літоўцы заваявалі Полацак, і Полацкае княства перастала існаваць як самастойнае. Да XIV стагоддзю Полацкая зямля канчаткова ўваходзіць у склад Літоўска-рускай дзяржавы. У гэты час Праваслаўе  ў Беларусі захоўвалася. Больш таго, да XVI стагоддзю Полацак быў ці ледзь не найбуйным горадам дзяржавы - насельніцтва яго перавышала 100 тысяч жыхароў. Паводле Люблінскай уніі 1569 года Літва і Польшча аб'ядналіся ў адзіную дзяржаву - Рэч Паспалітая. Прабыўшы некалькі гадоў (1563 - 1579 гг.) і (1654 - 1657 гг.)

Свята-Крыжа-Узвіжанскі сабор і Спасо-Праабражэнская царква Спасо-Ефрасіннеўскага жаночага манастыра. г. Полацак

пад уладай Маскоўскіх цароў, Полацак заставаўся валоданнем Польшчы да 1772 года. Наступілі трагічныя поры для Праваслаўя.

У 1579 г. польскі кароль Стэфан Баторый заклікаў у Полацак езуітаў і аддаў ім праваслаўныя цэрквы і манастыры горада. Полацкая епархія - адна з найстаражытных на Русі - перастала існаваць. У 1596 году ў Брэсце быў скліканы сабор, на якім абвясцілі Вунію каталіцкай і праваслаўнай Цэркваў. Праваслаўныя Беларусі не прызналі рашэнні сабора. Тады пачалося гвалтоўны зварот ва ўнію з выкарыстаннем усёй моцы дзяржавы. Пайшлі ў ход самыя нялюдскія метады - арышты, катаванні, пакуты, забойствы. Усякі, хто адважваўся падняць голас у абарону Праваслаўя, аб'яўляўся ворагам Бацькаўшчыны. Адносна "схізматыкаў", як звалі праваслаўных, было дазволена ўсё. У 1676 году ўрад Польшчы вырашыў канчаткова вынішчыць праваслаўную веру на Беларусі. Вунія была абвешчаная адзінай законнай царквой, акрамя каталіцкай, у межах Рэчы паспалітай. Пачалося татальны праслед Праваслаўя. На вунію ў Польшчы глядзелі толькі як на пераходную прыступку да каталіцызму.

Праваслаўе падавалася назаўжды выгнаным з зямлі Полацкай, "дзеці паміралі без хрышчэння, а мужыкі з жонкамі жылі без дабраславення". Але нават у тыя гады, калі "Праваслаўе Беларусі падавалася загінулым назаўжды", памяць аб святым жыцці прападобнай Еўфрасінні "праваслаўнай па веры і беларускай па паходжанні", давала жыхарам зямлі Полацкай сілу захаваць сваю праваслаўную веру. Хрыстос не дапусціў знішчэнні Праваслаўя на старажытнай беларускай зямлі. Расійскія войскі пайшлі ў Польшчу, і пасля трох раздзелаў яе тэрыторыі ў канцы XVIII стагоддзі ўсе праваслаўныя вобласці, акрамя Галіцыі, далучыліся да Расіі.

У 1833 г. аднаўляецца Праваслаўная Полацкая епархія. Храм Спаса, пабудаваны прападобнай Еўфрасініяй, быў вернуты праваслаўным. Тады жыхары Полацка ўпершыню звярнуліся ў Сінод з просьбай аб перанясенні мошчаў прападобнай Еўфрасінні ў заснаваны ёю прыстанак . Вялікай радасцю для ўсіх праваслаўных стала вяртанне ў храм Спасу крыжа з мошчамі, прынесенага ў дарунак прападобнай Еўфрасініяй. З 1579 па 1841 год крыж захоўваўся ў Полацкім Сафійскім саборы. Тое, што крыж захаваўся, было сапраўдным цудам, бо езуіты імкнуліся вынішчыць усе помнікі, якія нагадваюць аб старажытнасцях праваслаўных у Беларусі. 77 гадоў жыхары Полацка не пакідалі спроб вярнуць мошчы прападобнай. Шэсць раз у  ХIХ стагоддзі яны звярталіся ў Сінод, але іх стараннасць ні да чаму ні прывяла. Толькі ў 1871 г. у Полацак была перанесеная часціца мошч. Думка аб перанясенні ўсіх мошч не сустракала спагады Сінода і Кіеўскай мітраполіі. Запатрабаваліся шматлікія гады малітваў прыхільнікаў прападобнай, даклады на Ўсерасійскім місіянерскім з'ездзе, у Найсвяцейшым Сінодзе, рэзалюцыя цара Мікалая II.

700 гадоў памяталі і з любоўю шанавалі вернікі людзі Беларусі сваю святую, нягледзячы на ўсе рэлігійныя і гістарычныя цяжкасці беларускага краю, нягледзячы на супраціў духоўных улад і маўчанне Сінода на працягу ўсяго XIX стагоддзі. І вось на трэці дзень Вялікдня 22 красавіка 1910 г., пасля Божай Літургіі, мошчы святой былі перакладзеныя з старой труны ў абноўленую
кіпарысавую раку, вынесены з Кіеўскіх пячор і ўсталяваныя ў Вялікай Лаўрскай цэрквы на ўзвышэнні. У Кіеў прыбыла больш 20 тысяч багамольцаў. Святая Лаўра Кіеўская развітвалася з Полацкай князёўнай, спачываўшай  тут больш сямі стагоддзяў. У Лаўрскай цэркве ўвесь дзень ішла глыбокая пашана мошчам, затым усяночнае дбанне. Раніцай - Літургія, набажэнства, грандыёзны крыжавы ход з мошчамі вакол храма - і да Дняпра на параходную прыстань. Увесь горад прыйшоў развітвацца са святой. Асляпляльна белы параход, упрыгожаны зелянінай і колерамі, вёз раку са святымі мошчамі прападобнай. Яшчэ тры параходы суправаджалі святыню. Плаванне па Дняпры працягвалася 12 дзён з прыпынкамі ў Любічэ, Рэчыцы, Рагачове, Быхаве, Магілёве і Оршы. Ва ўсіх месцах прыпынку флатыліі здзяйсняліся ўрачыстыя набажэнствы, на носу парахода была збудаваная капліца з люстранымі вокнамі. Цёмнымі ўкраінскімі начамі параходы зіхацелі агнямі сотняў свечак. На берагах, у самой воды, паломнікі распальвалі вогнішчы, стаялі са свечкамі. Дні шэсця вялікай беларускай святыні па водах Дняпра сталі сапраўды днямі агульнай малітвы, урачыстасцю хрысціянскага адзінства.

У час прыпынку і святкаванні ў Рэчыцы Мінскі біскуп Міхась у пропаведзі вымавіў словы, якія ўразілі ўсіх. І як яны падыходзяць да падзей нашых дзён! "За доўгія гады наша Беларусь чаго не перажыла, чаго не выпрабавала. Здужалі яе ворагі, адпрэчвалі ад адзінства з Вялікай Расіяй. І пачаліся з боку ворагаў прыгнёт... здзекаванні не толькі над жывымі, але і над памерлымі праваслаўнымі продкамі нашымі, целы і косці якіх вырываліся з зямлі і аддаваліся зневажанню. І шматлікія тады маладушныя з нашых суайчыннікаў, асабліва баяры і двараніны, не выстаялі ў Праваслаўнай веры сваіх бацькоў. І быў час, што падавалася, край гэты загінуў... Выратавала тады Беларусь толькі вера Праваслаўная, аб насаджэнні і ўмацаванні якой пяклася прападобная Еўфрасіння. Зараз намеры ворагаў нашых, ворагаў Русі накіраваныя на гэтую сілу, на Царкву Праваслаўную... не шкадуюць для гэтага ні розуму, ні сродкаў. Вось прадстаяцельніца наша прад Богам і вяртаецца да нас, каб устаць на ахове Праваслаўя ў сваім родным краю..." Ад Оршы святыню з крыжавым ходам панеслі ў Віцебск, а затым у Полацак. Полацкія ўрачыстасці доўжыліся тры дня. Прыбылі высокія госці, обэр-пракурор Сінода, вышэйшыя іерархі, намеснікі і ігуменні блізкіх і далёкіх манастыроў і дзясяткі тысяч паломнікаў. Мошчы прападобнай былі пакладзеныя ў раку, збудаваную на ахвяраванні ўсёй Беларусі. Але найзначнейшым і ўрачыстым стала вяртанне святых мошчаў прападобнай Еўфрасінні ў свой прыстанак.

У час крыжавога ходу ў працэсіі была каралева элінаў, вялікі князь Кастусь Канстанцінавіч, вялікая княгіня Лізавета Фядораўна. Раку занеслі ў манастырскі сабор, а на наступны дзень - у Спаскі храм, заснаваны самой прападобнай.Успаміны сучаснікаў захавалі для нас памяць аб адным з першых цудоўных вылячэнняў, адбыўшагася пасля перанясення мошчаў прападобнай у Полацак. У Спаскім манастыры жыла манахіня, якая пакутавала цяжкім захворваннем страўніка. Лекар пазбавіўся ўсякай надзеі ратаваць хворую; цела яе было ў праляжнях, а боль саслаблялі наркотыкамі. Сёстры, выконваючы жаданне хворай, прывялі яе ў храм і паднялі на памост, дзе яна прыклалася да адчыненых мошчаў прападобнай Еўфрасінні. Пасля гэтага манахіня адчула такі прыліў сіл, што змагла падняцца і ісці без старонняй дапамогі. Раніцай доктар сустрэў хворую ў двары без усякіх прыкметных прыкмет хваробы.

Але нядоўга прабыла ў сваім прыстанку прападобная. Паводле пастановы "народнага камісарыята юстыцыі РСФСР" 13 траўня 1922 года рака з мошчамі прападобнай Еўфрасінні была выкрытая. У заключэнні "медычна-навуковай" экспертызы паказвалася, што "труп муміфіцыраваўся з прычыны спрыяльных глебавых умоў". Пры выкрыцці мошчаў знайшлі занатоўку іярэя Клаўдзія, у якой было напісана: "...Мы не адважваліся ніколі выкрываць святое цела прападобнага маці нашай Еўфрасінні, толькі тады, калі сведчылі ея".Пасля выкрыцця мошчы адправілі на атэістычную выставу ў Маскву, а адтуль - у Віцебск, дзе іх трымалі ў якасці экспаната мясцовага краязнаўчага музея. Каштоўная рака была рэквізаваная разам з іншымі каштоўнасцямі прыстанку. Падчас нямецкай акупацыі вернікі перанеслі  рэшткі прападобнай у Свята-Пакроўскую царкву Віцебска, а 23 кастрычніка 1943 года моцы вярнуліся ў Полацкі Свята-Еўфрасіньеўскі сабор. Адзін з удзельнікаў гэтай падзеі ўспамінае: "Познім вечарам з Віцебска ў Полацак прыйшоў вагон з мошчамі святой Еўфрасінні. Нягледзячы на кашталянскую гадзіну, калі жыхарам забаранялася выходзіць на вуліцу, кашталян дазволіў двум святарам і чатыром прыхаджанам... праводзіць мошчы з чыгуначнай станцыі ў сабор Святой Сафіі. Ужо была ноч, калі мы з цяжкасцю ўсклалі старадаўнюю дубовую труну-калоду на высланыя дыванамі калёсы. Наперадзе і ззаду нас ішло па двое нямецкіх салдат, якія ці то сачылі за намі, каб мы не здзейснілі якой-небудзь дыверсіі, ці то ахоўвалі нас ад сустрэчных немцаў. Мы ішлі за калёсамі і спявалі сціхіру: "Вясяліся, манастыр Спасаў, і святло радуйся зямля Полацкая". На наступны дзень адбылося перанясенне мошчаў з Сафійскага сабора ў царкву Спаса... Фронт знаходзіўся ў 36 кіламетрах ад Полацка... Таму спачатку кашталян дазволіў, каб працэсія складалася з двух дзясяткаў чалавек... пазней пагадзіўся на большае. Замест шматлікіх святароў ішлі ў сваіх вялікодных рызах толькі айцы Антоній і Мадэст. Невялікі дзявоцкі хор Сафійскага сабора спяваў: "Днесь светла красуецца дадзены горад Полацак". Вернікаў, нават у паўразбураным вайной Полацку, сабралося больш, чым чакалася, сярод іх ішлі я і маё маці, час ад часу шаптаўшая: "Дазволіў Бог і мне, грэшнай, спадарожнічаць табе, хвалебная маці наша Еўфрасіння..."

Калі мы падышлі да манастыра,... то ўбачылі, што па старажытным беларускім звычаі дарожку да царквы Спасу выслалі ільняной тканінай, а насустрач нам ішлі манахіні Еўпраксія і Леаніла. Іх падтрымлівалі пад рукі, а яны са слёзамі галасілі: - "Дахаты вяртаешся наша маці ігумення. Дабрадзякуем Табе, Пане Ісусе Хрысце, што дазволіў нам дажыць да гэтай радасці". 25 кастрычніка 1943 года ўпершыню пасля 25-летняга перапынку ў мошчаў прападобнай у заснаваным ёю манастыры была адслужана Божая Літургія. Але яшчэ не хутка быў адноўлены манастыр. Толькі ў 1992 году высялілі апошніх жыхароў з братэрскіх карпусоў, пачалася рэстаўрацыя сабораў манастыра, пасаджаны быў фруктовы сад над вялізнай братэрскай магілай, у якой ляжаць целы расстраляных, ім жа няма ліку... Полацкі прыстанак прападобнай Еўфрасінні аднаўляецца на зямлі, палітай крывёй навамучаннікаў беларускіх.

Прыехаўшы пакланіцца ў манастыр, можна выйсці на рэчку і, прама з каменя, на якім мылася прападобная, палюбавацца прыгажосцю гэтых месцаў, можна падысці да Спаскага сабора, дзе дагэтуль цэлая келейка прападобнай з астаткамі старажытнага роспісу на сценах. У яе вядуць вельмі стромкія прыступкі шрубавай лесвіцы (як прападобная да старасці магла паднімацца па іх?). Унізе, злева ад алтара, цудатворныя мошчы прападобнай. І усюды, дзе бы вы ні былі, адчуецца жывая прысутнасць прападобнай Еўфрасінні. Гэты досвед жывой сустрэчы са святой - незвычайны, незабыўны дарунак Полацкага прыстанку.

<< папярэдняя 1 | 2 | 3 | наступная >>


распячатка

RATING ALL.BY Православное христианство