BEL ENG DEU FRA

"Мова – гэта душа народа, і калі яна гіне - мы страчваем часцінку сябе". На балючыя пытанні пра беларускую мову адказаў протаіерэй Сергій Гардун
22 АПРЕЛЯ 2016 (Пятница)

 
  
У пачатку красавіка беларусы развіталіся з апошнім народным паэтам нашай краіны – Нілам Гілевічам, які прысвяціў сваё жыццё адраджэнню беларускага слова, нашай мове. Паніхіда па пісьменніку адбылася ў Свята-Петра-Паўлаўскім саборы Мінска. Шмат слоў у гэты дзень гучала з амвона ад грамадскіх дзеячаў пра важнасць захавання роднай мовы. Сёння сітуацыя з беларускай мовай далёка ад нармальнай – яе любяць, называюць роднай, афіцыйна яна з’яўляецца адной з дзяржаўных моў, але размаўляюць на ёй адзінкі…Тым не менш, цікавасць да сваіх каранёў расце - беларусы вандруюць па свеце, знаёмяцца з рознымі культурамі і так ці інакш задумваюцца пра сваю ўласную нацыянальную адметнасць, калі ўзгадваюць непаўторную беларускую мову, пачынаюць яе вучыць і ўжываць. Але, не знаходзячы падтрымкі дзяржавы і грамадства ў сваіх намаганнях, моладзь пачынае ствараць і шукаць альтэрнаўтыўныя беларускамоўныя суполкі… ведаючы гэта, розныя палітычныя і рэлігійныя арганізацыі добра навучыліся выкарыстоўваць беларускую мову ў сваіх карыслівых мэтах. Пра гэта важна казаць, гэта важна разумець, каб беларуская мова не стала сродкам распальвання канфліктаў паміж суайчыннікамі.

Чытайце таксама: Протаіерэй Сергій Гардун: Праваслаўе як падмурак беларускай нацыі >>>

Якая мова – родная? Як сёння любіць беларускую мову і праз гэта набліжацца да Хрыста, да любові да бліжніх? Чаму хрысціянін павінен спрыяць развіццю нацыянальнай культуры? Як атрымалася, што наша грамадства ў большасці сваёй не беларускамоўнае? На гэтыя і іншыя балючыя пытанні пра беларускую мову Sobor.by папрасіў адказаць клірыка мінскага Свята-Духава кафедральнага сабора, прафесара Мінскай духоўнай акадэміі, члена Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы, протаіерэя Сергія Гардуна.

- Айцец Сергій, якая мова - родная? Некаторыя кажуць, што гэта мова, на якой сказаў першае слова. А некаторыя, дарэчы і тыя, хто лічыць беларускую мову роднай, прыходзяць да яе пасля заканчэння школы, універсітэта …

- Думаю, што родная мова з’яўляецца часткай нацыянальнай свядомасці. Калі чалавек усведамляе сябе беларусам, то гэта значыць, што яго родная мова – беларуская. Хаця цяпер часта бывае, што родную мову чалавек ведае горш за іншую мову. Ён усведамляе, што яна яго родная мова, але ён яе не ведае, і гэта кепска і сорамна. Чалавек пачынае яе вывучаць і потым авалодвае ёю і нармальна карыстаецца, размаўляе. Часам гэта бывае масавай з’явай.

Ёсць добры прыклад з яўрэямі, які можа надаць нам аптымізму. Пакуль не было дзяржавы Ізраіль (а яе не было многія-многія стагоддзі, бо яна перастала існаваць у 70-м годзе нашай эры і зноў з’явілася толькі ў сярэдзіне 20 стагоддзя), яўрэі жылі па ўсім свеце і некаторыя з іх сваю мову ведалі, ёй карысталіся, а некаторыя (і такіх, напэўна, была большасць) не ведалі сваёй мовы. А калі з’явілася дзяржава і яўрэі сталі масава ў Ізраіль выязджаць, то была прынята пастанова, што дзяржаўнай мовай там павінна быць яўрэйская – іўрыт. Ад тых, якія толькі хочуць пераехаць у Ізраіль, патрабуецца нейкі ўзровень мовы, а там зразумела, што ён удасканальваецца. Мова, якая амаль згінула, яна адроджана цяпер у Ізраілі і паўнавартасна функцыянуе ва ўсіх сферах жыцця. Менавiта таму, што яўрэі ўсведамляюць,што гэта іх родная мова і яе трэба ведаць.

Зноў жа, у Ізраілі часта можна чуць рускую мову – ёсць там і свая рускамоўная газета, тэлеканал і радыё… Дзяржава ўлічвае тое, што ў краіне ёсць пэўная частка людзей, якія дзяржаўную мову ведаюць, але ў якіх ёсць патрэба працягваць ужываць тую мову, з якой яны выраслі, якая ў побытавым плане была для іх фактычна роднай. Так што карыстанне дзяржаўнай мовай і роднай мовай не адымае магчымасці карыстацца і іншымі мовамі, якія могуць быць распаўсюджаны. Любая дзяржава павінна гэта ўлічваць.

Хацелася б падкрэсліць, што кожная нацыянальная дзяржава (а Беларусь, безумоўна, такой з’яўляецца) павінна ствараць найлепшыя ўмовы для паўнавартаснага развіцця і функцыявання роднай мовы, разам з тым даючы магчымасць карыстацца рознымі мовамі. У беларускім грамадстве для гэтага яшчэ многа трэба зрабіць. У тым ліку можна згадаць Закон аб мовах, які распрацоўваў Ніл Гілевіч і які быў забыты (Закон Рэспублікі Беларусь "Аб мовах у Рэспубліцы Беларусь", 1990 г.,ён прадугледжваў этапы беларусізацыі грамадства і надаваў афіцыйны статус беларускай мове - Р). У той час Ніл Гілевіч, як і мітрапаліт Філарэт, быў дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларусі - яны гэты закон разам прымалі. Мітрапаліт Філарэт заўжды з павагай ставіўся да беларускай мовы, ён, дарэчы, благаславіў утварэнне Беларускай Біблейскай камісіі, якая зрабіла ўжо многа перакладаў тэкстаў Свяшчэннага Пісання на беларускую мову.

- У сучаснай сітуацыі, калі ў нашай краіне большасць людзей усё ж такі рускамоўная, шмат у каго ўзнікае пытанне: ці беларуская мова не раз’ядноўвае наша грамадства?

На жаль, такія меркаванні існуюць. На жаль. Я з гэтымі меркаваннямі ніяк не згодны. Калі глядзець вельмі-вельмі павярхоўна, то гэта можа здасца так: ну, праўда, большасць людзей размаўляе па-руску, меншасць – па-беларуску, на што ж гэтую меншасць цярпець, ці не лепш ад яе адмовіцца?…

Я прывяду такую аналогію. Цяпер большасць нашага насельніцтва лічыць сябе людзьмі веруючымі. Але, калі мы паглядзім на сітуацыю 40-50 гадоў таму, то тады большасць людзей сказалі б, што яны не маюць ніякага дачынення да Царквы і што ў Бога не вераць, бо такая была афіцыйная ідэалогія і не многія адважваліся ісці супраць яе.

Я ўспамінаю свае школьныя гады, калі мяне выклікала настаўніца, класны кіраўнік, і казала: “Сярожа, нашто ты ў царкву ходзіш? Ты ж бачыш, што твае равеснікі туды не ходзяць, што мала хто туды ходзіць. Ты ж бачыш, што ўсё гэта гіне і прападае, што тут няма ніякай будучыні і перспектывы!”. І так яно сапраўды выглядала. Тым не менш я цвёрда ўжо тады верыў, што ў Царкве ёсць Ісціна, і што незалежна ад таго, ці гэтую Ісціну ведаюць і разумеюць і ідуць за ёй большасць ці меншасць - калі ты чалавек сумленны, калі ты хочаш жыць сумленна, то ты павінен жыць па-праўдзе, па Ісціне. І нават чым больш гэтую Ісціну душаць, чым больш яе хочуць знішчыць, тым больш ты павінен яе абараняць. І гэта было адной з важных прычын, чаму я ў 8-м класе вырашыў стаць свяшчэннікам, хаця перад гэтым у мяне была мара стаць настаўнікам. Але калі я ўсвядоміў, што Хрыстос – гэта найвышэйшая Ісціна, і што гэтай Ісціне не даюць месца ў жыцці, то я павінен гэтаму прысвяціць сваё жыццё. Так я вырашыў.

Дык вось, абсалютна ясна, што рэчы гэтыя не зусім параўнальныя: ісціна Хрыстова і Царква і – мова. Тым не менш ёсць аспекты паміж гэтымі дзвюма катэгорыямі, якія параўноўваць можна. Калі проста задацца пытаннем: а сітуацыя, якая ёсць зараз з мовай– ці яна правільная, ці не? Як яно павінна быць па-праўдзе, па ісціне?

Усё ж такі як правільна ў сучаснай сітуацыі ставіцца да беларускай мовы, каб яна напаўняла любоўю і набліжала да Хрыста?

- Я упэўнены, што для веруючага чалавека , для хрысціяніна, усё павінна ўспрымацца ў святле Ісціны Хрыстовай, у святле Боскага Адкрыцця. Гэта значыць, што, па-першае, мы павінны ўспрымаць мову як дар Божы (як і розум, памяць, нашы здольнасці ). Мова дапамагае нам у кантактах, яна збліжае людзей.

Па-другое, мова – гэта культурны здабытак народа. Кожны народ у працэсе свайго існавання, як ён стварыў народныя песні і казкі, танцы – так і неад’емны атрыбут кожнага народа – гэта яго мова. Таму, калі мы падыходзім да мовы ў святле Боскага Адкрыцця і глядзім на яе як на культурны і духоўны здабытак народа, то гэтым мы выконваем запаведзь Божую пра любоў да бліжняга. Член маёй сям’і – гэта мой бліжні, мой сваяк – гэта, безумоўна, мой бліжні, калега па працы - таксама. Але ж мой бліжні – гэта ж таксама і мой суайчыннік. Таму любоў да бліжняга – гэта і любоў да свайго народа, да сваёй зямлі, да сваёй мовы, да сваёй гісторыі. Гэта павінна гарманічна спалучацца ў веруючага чалавека.

Як атрымалася, што наша грамадства ў большасці сваёй не беларускамоўнае?

- Я застаў яшчэ той час і сам вырас у такім асяроддзі, калі да паступлення ў школу я не чуў іншай мовы, акрамя мясцовай вясковай мовы. Гэта было вялікае сяло, дзе я вырас – 4 тысячы насельніцтва, але ўсе мае сваякі не ўмелі размаўляць па-руску. Іх дзяцінства прайшло перад вайною, за польскім часам, калі ў школах яны вучыліся на польскай мове, якую пасля школы забылі. Размаўлялі яны на сваёй вясковай мове, а рускую нідзе не вывучалі. І так гаварылі ўсе. А школа мая з першага класа была рускамоўная – бацькі перажывалі, што я не зразумею мовы, бо радыё і тэлевізара ў нас не было.

Я толькі з 4-га класа пачаў на рускай мове размаўляць. Мне нават неяк сорамна было па-руску гаварыць, ненатуральна. А некаторых слоў я і проста саромеўся, мне яны здаваліся непрыстойнымі. Напрыклад, слова “как”. Ну абсалютна ж непрыстойнае слова! “Як” – вось гэта нармальные слова. Я аж чырванеў, калі мне трэба было “как” прамаўляць.

Калі я стаў трохі падрастаць, я стаў шукаць адказ на пытанне: як атрымалася, што наша грамадства ў большасці сваёй не беларускамоўнае? І знайшоў адказ. Аказалася, што гэта так у выніку савецкай палітыкі. У хрушчоўскія гады было масавае закрыццё беларускамоўных школ і масавы іх пераход на рускую мову з-за таго, што 20 з’езд КПСС прыняў праграму, што праз 20 гадоў будзе пабудаваны камунізм, а пры ім павінен быць працэс зліцця нацый. Ясна, што цяжка зліць грузінскую мову з рускай – яны занадта розныя. Таму першай такой рэспублікай ўзорнай, якую выбралі, была Беларусь. Палічылі, што беларуская мова найбліжэйшая да рускай і яна можа лягчэй з ёй зліцца.

Беларусь хацелі зрабіць і самай першай атэістычнай рэспублікай у Савецкім Саюзе. Вось лічылі, што беларусы найбольш падатлівыя. І Хрушчоў жа абяцаў апошняга папа паказаць па тэлебачанні, і паказаць, што мовы паступова гінуць, што камуністычнае вучэнне апраўдваецца.

Таму пачалося масавае закрыццё беларускіх школ у Беларусі. Ужо ў 80-я гады ў гарадах не было школ з беларускай мовай навучання. Яны ўжо потым паадкрываліся, у 90-я гады ў працэсе беларусізацыі, і зараз трошкі ёсць.

Ведаючы, што ўсё гэта рабілася ў адпаведнасці з жудаснай камуністычнай ідэалогіяй, якая праводзіла раскулачванне, адпраўляла людзей у канцлагеры, прапагандавала ідэю класавай барацьбы, усведамляючы гэта, нельга не імкнуцца аднавіць гістарычную справядлівасць! У гэтым таксама прызванне і абавязак хрысціяніна, на мой погляд.

Хтосьці можа падумаць, што зліццё нацый у адзіную, але са Хрыстом, гэта добрая падзея. Ці не перашкаджае ў гэтым мова?

- Зліццё нацый, калі яно адбываецца як аб’ектыўны працэс, то адбываецца яно абсалютна незаўважна – незадаволеных людзей няма. А ў нас гэтая русіфікацыя была запраграмавана, яна спецыяльна праводзілася. І ўжо таму гэты працэс нельга лічыць аб’ектыўным.

Па-другое, сам па сабе гэты працэс (зліцця нацый у адзіную – Р.) незалежна ад таго, якімі метадамі ён робіцца - ён добры ці кепскі? Я думаю, што ён хутчэй адмоўны. У французаў ёць такая прыказка: “Яшчэ адна мова – яшчэ адна галава”. Гэта азначае, што ў кожнай мове ёсць нейкія нюансы, якія той ці іншы аспект дазваляюць выказаць чысцей, прыгажэй. Ёсць у нас такая чыровоная кіслая ягада – па-руску “клюква”. А па-беларуску яна называецца вельмі прыгожа – журавіны. Бачыце, як прыгожа гучыць – журавіна, журавіначка! З клюквай гэта неяк не вяжацца… У кожнай мове ёсць сваё хараство.

Неяк, памятаеце, Ламаносаў разважаў, на якой мове лепш з Богам размаўляць, на якой – з жанчынамі, а на якой – навуковыя размовы весці...

Мова – гэта душа народа, і калі яна гіне, то мы нейкімі становімся не такімі. Мы страчваем часцінку сябе.

Дзякуй, айцец Сергій! Напрыканцы, што Вы пажадаеце нашым чытачам?

- Нам усім не трэба быць Іванамі, якія не памятаюць свайго радства. Нам трэба памятаць, што мы беларусы, трэба ведаць, што мы жывем у Беларусі і гэта, дарэчы, запісана ў такім важным царкоўным дакуменце: “Основы социальной концепции РПЦ”, дзе сказана, што праваслаўны хрысціянін павінен спрыяць развіццю нацыянальнай культуры і мовы. Вось давайце ўсе гэтым і будзем займацца!

З протаіерэем Сергіем Гардуном гутарыла Ганна Грыгаран. Поўную версію размовы глядзіце ў відэа.

Працяг паднятай тэмы будзе ў наступных матэрыялах (сачыце за навінамі на сайце)! Калі ў вас ёсць прапановы і пытанні на тэму беларускай мовы - дасылайце іх на lochicas@gmail.com з пазнакай "Беларуская мова".

/sobor.by/

(просмотров 4819)




Новости разделов:

Беларуская мова

22 СЕНТЯБРЯ 2017
Пра Францыска Скарыну раскажа радыёпраграма “Святло душы”
18 СЕНТЯБРЯ 2017
Айцец Сергій Гардун: "Я ўпэўнены, што Францыск Скарына быў праваслаўным"
12 СЕНТЯБРЯ 2017
25 гадоў працы. Новы Запавет пераклалі на беларускую мову з арыгіналу
11 СЕНТЯБРЯ 2017
Акцёр Юрый Жыгамонт агучыў Евангелле па-беларуску. Трэба дапамога ў выданні запісу
21 ИЮЛЯ 2017
Пачаўся прыём заявак у Школу практычнай генеалогіі пры храме Мікалая Японскага
29 ИЮНЯ 2017
Пра лёс музейнага архіву слуцкага Свята-Траецкага манастыра 1 ліпеня раскажа праграма “Святло душы”
27 ИЮНЯ 2017
Расказ паломніка. З хрэсным ходам - да маці Валянціны Мінскай
16 МАЯ 2017
20 мая ў Жыровіцах пройдзе "Жыровіцкі фэст"
19 АПРЕЛЯ 2017
“Не стала вялікага беларуса”. Успаміны пра ўладыку Уроцлаўскага Іерэмію
12 АПРЕЛЯ 2017
Да Вербнай нядзелі паломнікі аздобілі месца ўпакаення св. Валянціны Мінскай (фота)
29 МАРТА 2017
Год таму памёр народны паэт Беларусі Ніл Гілевіч
27 МАРТА 2017
Пра заснаванне святарскага роду Латушак расказала праграма "Святло душы"
  Интервью

22 СЕНТЯБРЯ 2017
Живая легенда. Профессор Эдуард Загорульский выступил в Институте теологии с лекцией о древнем Минске
21 СЕНТЯБРЯ 2017
Акушер-гинеколог: "Видеть малыша на УЗИ и затем брать в руку кюретку, потом идти к собственным детям – это морально тяжело"
20 СЕНТЯБРЯ 2017
Академик Иван Чарота - про уникальность перевода Нового Завета на белорусский язык
18 СЕНТЯБРЯ 2017
Айцец Сергій Гардун: "Я ўпэўнены, што Францыск Скарына быў праваслаўным"
12 СЕНТЯБРЯ 2017
25 гадоў працы. Новы Запавет пераклалі на беларускую мову з арыгіналу
27 АВГУСТА 2017
«Приход – не только стены, но и люди». Рассказ о минском приходе Успения Божьей Матери
14 АВГУСТА 2017
Самая главная книга. Священник – о том, почему нам нужна Библия
6 АВГУСТА 2017
Находка XII века: монастырская печать преподобной Евфросинии найдена в Полоцке
9 ИЮЛЯ 2017
Когда на службе поют прихожане. Отец Максим Логвинов – о народном богослужебном пении
21 ИЮНЯ 2017
О. Иоанн Задорожин: "Для миссионерства мы все пред Богом одинаковы – что священник, что мирянин"
30 МАЯ 2017
Как справиться с компьютерной зависимостью? Большое интервью с психологом
25 МАЯ 2017
В чём духовный смысл Вознесения Господня? Рассуждает священник
  Просвещение

21 СЕНТЯБРЯ 2017
Лекция профессора Георгия Митрофанова "Православная Российская Церковь между февралём и октябрём 1917 года" прошла в Минске
20 СЕНТЯБРЯ 2017
Американский священник: Мы чтим Богородицу в день Её рождения, потому что хотим приблизиться к Сыну Божьему
18 СЕНТЯБРЯ 2017
"В этой заповеди - весь закон и пророки". Проповедь прот. Игоря Коростелёва
15 СЕНТЯБРЯ 2017
20 сентября в Минске - лекция «Древний Минск в археологическом и церковно-историческом прошлом»
14 СЕНТЯБРЯ 2017
18 сентября в МинДА - лекция прот. Георгия Митрофанова «Православная Российская Церковь между февралём и октябрём 1917 года»
10 СЕНТЯБРЯ 2017
"Все призваны Богом к вечной жизни". Проповедь митрополита Антония Сурожского на притчу о брачном пире
6 СЕНТЯБРЯ 2017
Память преподобномученика Серафима Жировичского отмечает сегодня Церковь
5 СЕНТЯБРЯ 2017
27 октября в Минске - международная конференция «Христианские ценности в культуре современной молодёжи»
5 СЕНТЯБРЯ 2017
Свято-Елисаветинский монастырь издал МР3 диски с ответами духовника обители
4 СЕНТЯБРЯ 2017
Как организовать День заботы о Божьем творении на церковном приходе?
30 АВГУСТА 2017
1 сентября стартует акция по изучению Священного Писания "Библия за год"
24 АВГУСТА 2017
Психолог о доабортном кабинете: "консультант — адвокат малыша, но не обвинитель мамы"
Новости
Архив новостей :

Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Akavita RATING ALL.BY


© www.sobor.by 2004-2016.